( od 4,6 mld do 542 mln lat temu)
Obejmuje okres od powstania Ziem, aż do ery paleozoicznej, co stanowi około 3,5 mld lat , a blisko 85% dziejów Ziemi. Dzieli się na dwie jednostki stratygraficzne : ARCHAIK ( 4,6 mld - 2,5 mld lat temu) oraz PROTEROZOIK (2,5mld - 542 mln lat temu).
 PALEOGEOGRAFIA I KLIMAT:
U schyłku ery archaicznej Ziemia ostygła, co umożliwiło skraplanie się wód. Zaczęła tworzyć się skorupa ziemska. Z tego okresu pochodzą fundamentalne skały budujące, tzw. krystaliczne tarcze kontynentalne, tworzące rdzeń każdego kontynentu. Tutaj w wyniku ruchów płyt litosfery zaczęły powstawać pierwsze przemieszczające się kontynenty. W wyniku schładzania się skorupy ziemskiej w skałach prekambryjskich powstały liczne złoża, w tym : złoto, ruda miedzi, żelaza.
 FAUNA I FLORA:
W okresie archaiku pojawiły się pierwsze organizmy żywe i bakterie beztlenowe ( atmosfera beztlenowa). Mikroorganizmy produkujące tlen - sinice, rozwinęły się w okresie proterozoiku. Stopniowy wzrost tlenu w atmosferze pozwolił na rozwój pierwszych organizmów wielokomórkowych. Z okresu prekambru pochodzy nieliczne skamieniałości zwierząt bezszkieletowych, głównie jamochłonów, pierścienic, mięczaków. Spośród roślin pojawiły się zieleńce, wiciowce.

KAMBR (od 542 do 488 mln lat temu)
Okres ten otwiera nową erę w dziejach Ziemi  paleozoiczną. Nazwa tego okresu pochodzi od miejsca w półocnej Walii (z łac. Cambria), gdzie najwcześniej poznano skały kambryjskie. Z okresu kambru pochodzą pierwsze zwierzęta, które wykształciły u siebie szkielet.
 PALEOGEOGRAFIA I KLIMAT:
Ziemia utworzyła jeden główny kontynent  Gondwana , który był otoczony kilkoma mniejszymi - Laurencja, Syberia i Baltika. Klimat był ciepły, a życie organiczne toczyło się wyłącznie w morzach. Stopniowo wzrastający poziom mórz doprowadził do zalewania niżej położonych części lądu, a to sprzyjało rozwojowi nowych form życia.
 FAUNA I FLORA:
 Na płytkiej morskiej wodzie pojawiły się zwierzęta, których ciała były wzmocnione wewnętrznymi szkieletami lub osłonięte muszlami bądź skorupami. Powstało i rozwinęło się wiele typów bezkręgowców o twardych ciałach: gąbki i ich krewniacy, stawonogi, mięczaki, ramienionogi. Pierwsze zwierzęta wyposażone w szkielet zmineralizowany, jak trylobity, wieloraki, ostrogony, rafotwórcze archeocjaty panowały w morzach kambryjskich. Kambr określa się również erą trylobitów , bowiem stawonogi te odgrywały ważną rolę w życiu morskim. Aż 90 rodzin trylobitów (ze 140 poznanych w paleozoiku) zostało znalezionych w skamieniałościach kambryjskich. Odznaczały się trójdzielną budową pancerza, stąd też pochodzi nazwa trylobitów ( z greckiego treis  trzy, lobos - płat). Z kolei archeocjaty, stworzenia spokrewnione z dzisiejszymi gąbkami, przyswajały z wody węglan wapnia i budowały na dnie mórz pierwsze ażurowe szkielety raf . Jednakże zwierzęta te wraz z końcem kambru wymarły. Z uwagi na rozkwit fauny, jaki wówczas nastąpił , mówi się o kambryjskiej eksplozji życia. Przypuszcza się, że źródłem takiego rozwoju organizmów mógł być tlen, który znacząco wzbogacił atmosferę.

ORDOWIK ( od 488 mln do 443 mln lat temu)
Nazwa okresu pochodzi od celtyckiego plemienia Ordowików. Zwierzęta podjęły pierwsze próby wyjścia na ląd. Rozwijają się prymitywne ryby, mięczaki, trylobity i rośliny. Okres ten zakończył się największą w swoich dziejach katastrofą.
 PALEOGEOGRAFIA I KLIMAT:
Największy kontynent Gondwana tworzyły : Afryka, Ameryka Północna, Antarktyda i Australia. Przeważająca część lądu znajdowała się na południe od równika. Płytkie morza były zapełnione zwierzętami. Jednakże ordowik przyniósł olbrzymie zmiany klimatyczne. Gondwana została pokryta lodowcem. Nastąpiło takie oziębienie klimatu, które doprowadziło pod koniec ordowiku do wymarcia ponad połowy ówcześnie żyjących zwierząt.
 FAUNA I FLORA:
Po kataklizmach z końca kambru, choć wymieranie nie było tak katastrofalne w skutkach, jakie miało dopiero nadejść, ordowik przyniósł odrodzenie w świecie zwierząt. Władcami oceanu wciąż pozostawały bezkręgowce. Większość z nich całe życie spędzała przytwierdzona do dna morza. Zwierzęta te chwytały przepływający pokarm. Pojawiły się też pływajłce mięczaki, a wśród nich największy rozwój przeżywały zwierzęta łodzikowate, spokrewnione z dzisiejszymi łodzikami, a także z ośmiornicami. Rozwinęły się również bezszczękowce , zwierzęta przypominające ryby, wyposażone w kostny pancerz okrywający przednią część ich ciała. Pod koniec ordowiku niektóre zwierzęta, prawdopodobnie opancerzone stawonogi, jako pierwsze wypełzły na ląd. W morzach gąbki i koralowce tworzyły pierwsze wielkie budowle rafowe. Na lądzie pojawi?y się rośliny naczyniowe , paprotniki.

SYLUR (od 443 do 416 mln lat temu)
Następuje rozwój życia roślinnego i zwierzęcego na lądzie. Pojawiają się ryby ze szczękami oraz pierwsze organizmy lądowe.
 PALEOGEOGRAFIA I KLIMAT:
Klimat na Ziemi stał się cieplejszy i stabilniejszy. Podniósł się poziom wód oceanu. Zaczęły się tworzyć płytkie morza, w których rozkwitało życie zwierząt.
 FAUNA I FLORA:
W sylurze swój rozwój przeżywały w dalszym ciągu bezszczękowce , ale również ryby ze szczękami. Największymi morskimi drapieżnikami tego okresu były staroraki, przypominające dzisiejsze skorpiony. Te największe bezkręgowe stawonogi polowały na dnie morza siejąc wokół siebie postrach. Na powierzchni wody dryfowały swobodnie małe i lekkie zwierzęta planktonowe, takie jak : młode mięczaki, trylobity oraz graptolity . Na ladzie rozwinęły się takie stawonogi, jak prymitywne pareczniki oraz pajęczaki , przodkowie pająków. Na podmokłych terenach lądu pojawiły się pierwsze prawdziwe rośliny, zbudowane były na razie z samych łodyg.

DEWON (od 416 do 359 mln lat temu)
W angielskim hrabstwie o nazwie Dewon znaleziono pierwsze skały pochodzące z tego okresu. Była to era szczególnego rozkwitu ryb. Wyrosły pierwsze drzewa i pojawiły się owady. Życie morskie i lądowe zostało zdominowane przez zwierzęta posiadające kręgosłup.
 PALEOGEOGRAFIA I KLIMAT:
Wygląd naszej planety uległ znacznym zmianom. Położony koło bieguna południowego olbrzymi kontynent Gondwana, zaczął przesuwać się na północ. Z kolei Grenlandia, Ameryka Północna oraz Europa utworzyły pojedynczy kontynent, położony po obu stronach równika. Klimat był ciepły.
 FAUNA I FLORA:
Na lądzie rozpoczęły swoją egzystencję owady, wije oraz pajęczaki. Nastąpiło epokowe wyjście kręgowców na ląd. Płazy jako pierwsze kręgowce opuściły wodne środowisko życia. Swoją ewolucję przeżywały ryby. U schyłku tego okresu żyły już pierwsze rekiny. Rozwijały się rośliny , pierwsze paprocie, widłaki i skrzypy (gatunki drzewiaste). Pojawiły się również pierwsze rośliny nagozalążkowe , nasienne paprocie. Pod koniec dewonu powstały już rozległe lasy. Z tego okresu pochodzą również amonity i prażarłacze.

KARBON (od 359 do 299 mln lat temu)
Następuje niebywały rozkwit życia na lądzie. Rozprzestrzeniają się lasy tropikalne i pojawiają się pierwsze gady.
 PALEOGEOGRAFIA I KLIMAT:
Po wielkim ochłodzeniu, którego wynikiem była zagłada około 70% wszystkich gatunków zwierząt wodnych, klimat stopniowo ulegał zmianom. W zachodniej części półkuli ląd rozciągał się niemal od bieguna do bieguna. Wschodnią półkulę otaczał ocean. Wzrastał poziom mórz, a ciepły i wilgotny klimat stworzył doskonałe warunki dla rozwoju roślinności.
 FAUNA I FLORA:
Na okres kambru przypada największy w dziejach Ziemi rozwój roślinności. Olbrzymie ilości paproci, skrzypów i widłaków przyczyniły się do powstania ogromnych złóż węgla kamiennego. W morzach zamieszkiwały różnorodne ryby kostne i chrzęstne. Wymarły natomiast ryby pancerne. Licznie występowały ramienionogi, ślimaki, amonity, belemnity oraz rekiny. Blisko zbiorników wodnych na lądzie zamieszkiwały olbrzymie płazy, pajęczaki, karaluchy i skorpiony. Pojawiły się pierwsze gady: kotylozaury i ssakokształtne, a w morzach mezozaury. W powietrzu rozpoczęły swoje królowanie prymitywne ważki. Polowały na owady unosząc się na skrzypiących skrzydłach , o rozpiętości ponad 60 cm.

PERM (od299 do 51 mln lat temu)
Jest to ostatni okres ery paleozoicznej, który zakończył się największym masowym wymieraniem w dziejach Ziemi. Oko?o 96 % wszystkich gatunk�w znikn??o z powierzchni planety.
 PALEOGEOGRAFIA I KLIMAT:
Masy lądowe Ziemi utworzyły jeden olbrzymi superkontynent  Pangae. Wielkość i rozległość kontynentu miała olbrzymi wpływ na klimat. W strefie zwrotnikowej i w części północnej Pangea była terenem gorącym, niemal pozbawionym opadów deszczu. Zaś na biegunie południowym ląd był nadal otoczony czopem lodu.
 FAUNA I FLORA:
W suchym klimacie permu, lubiące wilgoć drzewa lasów karbońskich, zostały wyparte przez iglaki i rośliny nasienne. Rozwinęły się nowe linie gadów ssakokształtnych ( terapsydy), płazy, pelikozaury oraz archozaury. Z linii archozaurów wywodzą się dinozaury. Okazało się, że gady potrafiły się dobrze przystosować do suchszego klimatu. Radziły sobie z dużymi skokami temperatur, korzystając z ewolucyjnych zmian przystosowawczych. Wymarły natomiast między innymi trylobity, korale czteropromienne, szereg ramienionogów.

TRIAS (od 251 do 199 mln lat temu)
NA POCZ?TKU TRIASU FAUNA ZACZĘŁA SIĘ PODNOSIĆ PO KATASTROFIE, JAKĄ BYŁO MASOWE WYMIERANIE PERMSKIE, ZAŚ POD KONIEC TEGO OKRESU POJAWIŁY SIĘ NA ZIEMI PIERWSZE DINOZAURY. Trias to najstarszy okres ery mezozoicznej, zwanej również erą gadów. Dzieli się go na trzy epoki: późny trias, środkowy trias i wczesny trias. Bierze swą nazwą od łacińskiego słowa oznaczającego trzy - zidentyfikowano go bowiem na podstawie trzech warstw skalnych znalezionych w Niemczech.
 PALEOGEOGRAFIA I KLIMAT:
Na początku tego okresu większość ziemskich lądów wciąż tworzyła superkontynent Pangea, jednak w końcu triasu zaczęł się on rozpadać. Zanim do tego doszło, ląd pokrywać większość zachodniej półkuli, zaś poziom mórz był rekordowo niski. Na większości powierzchni Pangei panował ciepły i suchy klimat, który po odpadnięciu północnych i południowych kontynentów zaczął sił ochładzać.
 FAUNA I FLORA:
Gdy okres triasowy rozpoczynał się około 250 mln lat temu, życie za Ziemi było zdominowane przez gady ssakokształtne, a także inne gady, na przykład krokodyle. Żaby, żółwie i ryby pływały w rzekach; w morzach występowały gady wodne, jak ichtiozaury i notozaury. Pod koniec triasu pojawiły się i szybko rozprzestrzeniały po Pangei pierwsze dinozaury. Wiele z wczesnych gadów wymarło, podczas gdy dinozaury zaczynały królować jako najliczniej reprezentowane wielkie zwierzęta. W dolnym triasie roślinność ze względu na klimat była uboga, pustynna. Wraz ze zmianę klimatu pojawiły się na lądzie rośliny nagozalążkowe i paprocie. Rosły drzewa iglaste, drzewa miłorzębowe oraz sagowce.

JURA (od 199 do 145 mln lat temu)
SŁYNĄCA Z DINOZAURóW JURA BYŁA DLA GADóW OKRESEM OBFITUJĄCYM W RóŻNORODNE WYDARZENIA. PO RAZ PIERWSZY ZDOMINOWAŁY ONE ŻYCIE NA LĄDZIE, W WODZIE I W POWIETRZU. Nazwa okresu pochodzi od gór Jura w zachodniej Szwajcarii i południowo-wschodniej Francji. Jest drugim okresem ery mezozoicznej. Dzieli się na trzy epoki: jura późna, jura środkowa i jura wczesna.
 PALEOGEOGRAFIA I KLIMAT:
W porównaniu do triasu, w jurze doszło do wielkich zmian w skorupie ziemskiej  Pangea zaczęła się rozpadać. Superkontynent podzielił się na dwie części, tworząc osobne lądy: Laurazją na północy i Gondwaną na południu. Klimat stał się wilgotniejszy i cieplejszy, zaś poziom mórz podniósł się , zalane zostało mnóstwo niżej położonych połaci lądu. Zmiany te stworzyły faunie nowe możliwości. Więcej wilgoci na lądzie oznaczało większą dostępność pokarmu roślinnego, zaś ciepłe płycizny w morzach zapewniły wspaniałe warunki dla rozwoju raf koralowych.
 FAUNA I FLORA:
Znaczną część lądu zwarcie pokrywały rośliny, takie jak paprocie, drzewa i krzewy szpilkowe oraz miłorzęby. Rozwinęły się nowe odmiany roślinożernych dinozaurów. Należały tu zuropody , największe stworzenia, jakie kiedykolwiek zamieszkiwały lądy, zjadające ponad tonę pokarmu roślinnego dziennie. Obfitość zdobyczy pozwoliła również na rozwój kolejnych mięsożernych dinozaurów. W powietrzu unosiły się owady i pterozaury, a obok nich pierwsze gatunki ptaków.

KREDA (od 145 do 65 mln lat temu)
OKRES KREDY CHARAKTERYZUJĄ GWA?TOWNE PRZESUNIĘCIA KONTYNENTóW I REKORDOWY POZIOM MóRZ ORAZ TOWARZYSZĄCY IM NIEZWYKŁY ROZKWIT ŻYCIA, KTóRE MIAŁO NASTĘNIE DOŚWIADCZYĆ APOKALIPTYCZNEJ KATASTROFY. Kreda to ostatni okres ery mezozoicznej. Dzieli się na dwie epoki: wczesna kreda i późna kreda. Jego nazwa pochodzi od łacińskiego słowa creta, oznaczającego kredę piszącą ,miękki, drobnoziarnisty wapień.
 PALEOGEOGRAFIA I KLIMAT:
Okres kredy rozpoczął się w czasie gdy rozpadł się superkontynent , Pangea. Dwie jej główne części , Laurazja na północy i Gondwana na południu a także zaczęły się rozpadać, by utworzyć w rezultacie obecnie istniejące kontynenty. Te ruchy kontynentów spowodowały wielkie zmiany ziemskiego klimatu, zaś poziom mórz był nawet o 200 m wyższy niż obecnie. W morzach roiło się od mikroskopijnych stworzeń: ich maleńkie wapienne otoczki odkładały się na rozległych połaciach morskiego dna, przemieniając się na koniec w pokłady kredy, od której okres ten wziął swoją nazwę.
 FAUNA I FLORA:
Największym wydarzeniem, jakie miało miejsce w okresie kredowym, było pojawienie się pierwszych roślin kwiatowych. Skrzypy i sagowce zostały zdominowane przez drobne zioła, krzewy i drzewa liściaste, które wkrótce stały się główną roślinnością Ziemi. Pokarmu roślinnego było więc teraz więcej niż kiedykolwiek przedtem, co umożliwiło rozprzestrzenianie się ogromnych stad roślinożerców, takich jak dinozaury rogate i kaczodziobe. Wraz z roślinami kwiatowymi pojawiły się zapylające je owady oraz wiele nowych gatunków ssaków i ptaków. WYMIERANIE KREDOWE Pod koniec kredy na całej Ziemi doszło do zagłady wielu gatunków zwierząt. Między innymi całkowicie wymarły dinozaury, duże gady morskie, belemnity i amonity. Wymieranie to nastąpiło bardzo szybko, w krótkim czasie, być może znacznie krótszym, niż kilkaset tysięcy lat.

 
TRZECIORZĘD (od 65 do 1,75 mln lat temu)
Świat staje się podobny do współczesnego. W okresie tym pojawiły się olbrzymie ssaki oraz ogromne ptaki drapieżne. Rozpoczęła się ewolucja małp człekokształtnych. Trzeciorzęd uznano za trzeci znaczący przedział czasu w dziejach Ziemi, stąd nazwa okresu.
 PALEOGEOGRAFIA I KLIMAT:
Rozmieszczenie kontynentów uległo dużym zmianom. Podczas wczesnego trzeciorzędu niektóre kontynenty miały położenie podobne do współczesnego. Ameryka Północna i Południowa były rozdzielone morzem, a na półkuli południowej Australia jeszcze oddzielała się od Antarktydy. Indie i Azja połączyły się, a Afryka przesuwała się w kierunku Europy. Tworzyły się łańcuchy górskie. Późny trzeciorzęd przyniósł połączenie się wąskim przesmykiem lądu obu Ameryk. Australia oddzieliła się od Antarktydy, a prądy opływające Antarktydę doprowadziły do ochłodzenia klimatu i napływu lodowców.
 FAUNA I FLORA:
Wyginięcie dinozaurów oraz innych olbrzymich gadów pływających i latających otworzyło olbrzymie szanse rozwojowe dla wszystkich ssaków. Stały się największymi myśliwymi i roślinożercami zarówno na ladzie, w wodzie oraz w powietrzu. Z wczesnego trzeciorzędu pochodzą mięsożerni przodkowie wszystkich głównych rodzin ssaków , myśliwych, jak psy, koty, łasicowate. Charakterystyczną cechą tych zwierząt były zęby uformowane tak, by łatwo chwycić i rozszarpać mięsną zdobycz. Wśród ssaków roślinożernych rozwinęło się wiele linii kopytnych ?o?yskowców. Byli to przodkowie dzisiejszych słoni i nosorożców. Swoją szansą na nowe i odmienne życie wykorzystały również ptaki i gady, te które przeżyły katastrofę. Licznie występowały owady i szybko ewoluowała roślinność kwiatowa oraz trawy. W morzach żyły jeżowce, ślimaki, kraby, małże i ryby. Morskimi drapieżnymi łowcami stały się walenie, potomkowie lądowych ssaków. Tuż przy brzegach bytowały foki, ptaki brodzące, pingwiny oraz morsy. W okresie pełnego trzeciorzędu rozwinęła się grupa ssaków naczelnych, które przystosowały się do życia na drzewach. Naczelne miały duże mózgi, oczy zwrócone przed siebie i chwytne ręce. Były przodkami współczesnych pawianów, jak i człowiekowatych  zwierząt powiązanych z dzisiejszymi szympansami i gorylami oraz z nami. Człowiekowate nie posiadały ogonów, a większość potrafiła przyjąć postawę pionową. Mogły w ten sposób używać rąk.

CZWARTORZĘD (od 1,75 do dziś)
Jest to okres zlodowaceń oraz ewolucji ssaków. Pojawiają się też formy ludzkie, a pod koniec okresu człowiek. Jest ostatnim, trwającym do naszych czasów okresem w dziejach Planety Ziemi. Dzieli się na dwie epoki geologiczne: plejstocen, który obejmował całą epokę lodowcową oraz holocen ( około 10 tysięcy lat temu), który nastąpił po ustąpieniu zlodowacenia.
 PALEOGEOGRAFIA I KLIMAT:
Koniec trzeciorzędu przyniósł znaczne ochłodzenie klimatu na całym globie. Zaczęły powstawać olbrzymie lądolody, które stopniowo obejmowały swoim zasięgiem całą Grenlandię, Skandynawię, znaczną część Ameryki Północnej. Podczas epoki lodowcowej następowały gwałtowne zmiany temperatury. W czasie chłodniejszych okresów, pokrywy lodowe przesuwały się na południe. Z kolei podczas ocieplenia można było zaobserwować cofanie się lodu. Takie przemieszczanie się lodowca pozostawiło ślady w krajobrazie w postaci moren, pagórków, dolin, jezior. Podczas takiej wędrówki lodowca powstał pomost lądowy, łączący Azję z Ameryką Północną. Dzięki takiemu pomostowi zwierzęta, a potem także ludzie mogli się przemieszczać i zasiedlać nowe tereny.
 FAUNA I FLORA:
W okresie czwartorzędu rozwinęły się na Ziemi ssaki o pot??nych ciałach i długiej sierści. Nalełały do nich między innymi zwierzęta z linii słoniowatych , jak mamuty, mastodonty oraz nosorożce włochate. Na odległych wyspach , jak Madagaskar czy Nowa Zelandia, wyewoluowały wielkie nie latające ptaki. Największymi, osiągającymi masę nawet pół tony, były mamutaki. Mniejsze roślinożerne ssaki tego okresu to niedźwiedzie, renifery, wielkie jelenie, tygrysy szablozębne. Wraz z końcem ostatniego zlodowacenia setki gatunków zwierząt gwałtownie wymarło. Około 5 milionów lat temu pojawiła się pierwsza forma linii ewolucyjnej człowieka. Był nim gatunek australopiteków, co oznacza  południowy człekokształtny. Z tej linii wyodrębnił się pierwszy gatunek człowieka -  Homo habilis - człowiek zręczny.